Gonartroza, czyli deformująca artroza stawu kolanowego, to choroba zwyrodnieniowo-dystroficzna chrząstki szklistej stawu kolanowego, obejmująca kłykcie kości piszczelowej i kości udowej.
Objawy artrozy stawu kolanowego rozwijają się stopniowo, latami, a głównym objawem choroby jest sztywność ruchu i ból. Wśród artrozy innych stawów (paliczków palców, stawów barkowych i łokciowych, stawów biodrowych) najczęstszą chorobą jest gonartroza.
Kategorią populacji najbardziej podatną na artrozę stawu kolanowego są kobiety, a także osoby powyżej 40. roku życia. W niektórych przypadkach gonartroza może rozwinąć się u sportowców (ze zwiększonego stresu) i młodych ludzi (na tle wcześniejszych kontuzji).
Causes of gonarthrosis
Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego nie rozwija się z jednej przyczyny; w większości przypadków rozwój choroby zależy od splotu kilku negatywnych czynników, które nasilają się wraz z wiekiem i mogą ostatecznie doprowadzić do takiego zaburzenia. Medycyna identyfikuje następujące mechanizmy powstawania artrozy:
Pierwotny – występuje w starszym wieku w wyniku starzenia się tkanek organizmu, a także na tle niektórych czynników wywołujących tę chorobę (ciągły zwiększony stres, dziedziczność, otyłość).
Wtórne – stanowi 30% wszystkich przypadków gonartrozy, występującej głównie po uszkodzeniu łąkotki, zerwaniu więzadeł, złamaniu kości piszczelowej i innych urazach. W większości przypadków objawy artrozy stawu kolanowego zaczynają pojawiać się po 3-4 latach. Jeśli jednak uraz jest wystarczająco poważny, pojawienie się objawów może zająć 2-3 miesiące.
Około 7-8% przypadków artrozy stawu kolanowego występuje, gdy po czterdziestu latach osoba zaczyna aktywnie angażować się w ćwiczenia fizyczne, a mianowicie przysiady i bieganie. Jednak z powodu wieku osłabienie napięcia tkanki stawu kolanowego i charakterystyczne zmiany związane z wiekiem pod nagłymi obciążeniami mogą wywołać pojawienie się szybkich zmian zwyrodnieniowych i dystroficznych w stawach.
Inną przyczyną rozwoju gonartrozy u danej osoby mogą być współistniejące choroby - żylaki, nadwaga, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, dna moczanowa, łuszczycowe, reumatoidalne lub reaktywne zapalenie stawów.
Stałe krytyczne obciążenia kolan, regularne, długotrwałe wchodzenie po schodach w starszym wieku lub podnoszenie ciężarów, a także wyczynowe uprawianie sportu mogą prowadzić do artrozy stawu kolanowego. Ryzyko artrozy stawu kolanowego znacznie wzrasta w przypadku genetycznie uwarunkowanego osłabienia aparatu więzadłowego, cukrzycy i innych zaburzeń metabolicznych, chorób neurologicznych i urazów kręgosłupa.
Skurcze mięśni przedniego uda są przyczyną 50-60% przypadków artrozy stawu kolanowego. Taki skurcz mięśni może nie objawiać się przez długi czas przed pojawieniem się bólu w kolanach, natomiast osoba może odczuwać ciężkość nóg, zmęczenie i odczuwać ból w dolnej części pleców. Kiedy mięśnie biodrowo-lędźwiowe i proste uda znajdują się w stanie ciągłego skurczu, z wiekiem prowadzi to do „napinania” kolan, co ogranicza ich swobodę ruchu.
Stopnie gonartrozy
W większości przypadków rozwój artrozy stawu kolanowego występuje w jednym z kolan. Medycyna wyróżnia 3 stopnie gonartrozy w zależności od intensywności procesów patologicznych:
Po pierwsze, nie ma deformacji kości stawu; okresowy tępy ból w kolanie jest charakterystyczny po fizycznym obciążeniu stawu. Może pojawić się niewielki obrzęk stawu, który po pewnym czasie znika samoistnie.
Drugi stopień charakteryzuje się nasileniem objawów artrozy. Ból jest długotrwały i intensywny, pojawia się przy minimalnym wysiłku (podnoszenie ciężarów, chodzenie), może pojawić się także trzaskanie w stawie. W drugim stopniu gonartrozy może rozwinąć się deformacja stawu kolanowego, a także umiarkowane ograniczenie ruchu.
Trzeci stopień – ma wyraźne objawy artrozy stawu kolanowego. Zauważalna deformacja stawu i utrzymujący się ból prowadzą do zaburzeń chodu pacjenta i ograniczenia ruchomości stawu. W III stopniu gonartrozy ból może nasilać się w zależności od pogody i osiągać takie natężenie, że pacjent zakłóca sen, ograniczenie ruchomości zostaje zredukowane do minimum, co uniemożliwia znalezienie wygodnej pozycji dla nogi.
Choroby i patologie, z którymi mylona jest gonartroza
Blokada stawu kolanowego w przypadku uszkodzenia łąkotki.
Choroba rozwija się po nieudanym ruchu, któremu towarzyszy chrupnięcie w kolanie, pojawia się silny ból, który ustępuje po 15 minutach, a następnego dnia pojawia się obrzęk kolana.
Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, dna moczanowa, reumatyzm stawowy, zapalenie stawów – łuszczycowe, reaktywne, reumatoidalne.
Aby odróżnić gonartrozę od zapalenia stawów, konieczne jest wykonanie ogólnego badania krwi. W przypadku zapalenia stawów wyniki badania wskażą na obecność procesu zapalnego w organizmie, natomiast w przypadku artrozy nie występują żadne zmiany w badaniu krwi.
Zapalenie ścięgien stawu kolanowego.
Rozwija się najczęściej u kobiet po 40. roku życia, podczas noszenia ciężkich przedmiotów lub schodzenia po schodach. Ból jest zlokalizowany na wewnętrznej powierzchni, ale ruch stawu kolanowego nie jest ograniczony.
Ból naczyniowy w kolanach.
Ból charakteryzuje się symetrią i pojawia się w obu kolanach jednocześnie. Charakterystyczne dla młodych ludzi w okresie przyspieszonego wzrostu kości, mogą wystąpić podczas wysiłku fizycznego, przeziębienia lub zmiany pogody. Aby opisać swój stan, pacjenci używają określenia „skręcone kolana”.
Etapy artrozy stawu kolanowego
Choroba jest podstępna ze względu na jej stopniowy rozwój. Początkowo pacjent odczuwa jedynie niewielki dyskomfort, ból podczas poruszania się, wchodzenia i schodzenia po schodach. W niektórych przypadkach odczucia pacjenta ograniczają się do lekkiej sztywności stawu i napięcia w okolicy podkolanowej. Za charakterystyczną cechę artrozy stawu kolanowego uważa się objaw bólu początkowego, który polega na tym, że po ostrym przejściu z pozycji siedzącej do ruchu, osoba zaczyna odczuwać ból podczas pierwszych kroków, który stopniowo zanika, by ponownie pojawić się po dużym obciążeniu.
Wygląd stawu kolanowego z pierwszym stopniem artrozy nie różni się od stawu kolanowego zdrowego, jedynie w niektórych przypadkach pacjenci zauważają niewielki obrzęk. Ponadto w niektórych przypadkach płyn zaczyna gromadzić się w stawie kolanowym, puchnie i staje się kulisty, zaczyna rozwijać się zapalenie błony maziowej, co prowadzi do uczucia ciężkości i ograniczonego ruchu stawu.
Takie zmiany w stawie w pierwszym stopniu artrozy powstają na skutek zaburzenia krążenia krwi w małych naczyniach śródkostnych odżywiających chrząstkę szklistą. Prowadzi to do zmian w powierzchni chrząstki, wysuszenia, utraty gładkości i pojawienia się pęknięć. Z tego powodu swobodny i miękki ruch pomiędzy chrząstkami jest utrudniony i towarzyszy mu ciągła mikrourazowość, gdy chrząstki przylegają do siebie. Tkanka chrzęstna znajdująca się w ciągłym stanie mikrourazów zaczyna tracić swoje właściwości amortyzacyjne i staje się cieńsza.
Rozwój procesów patologicznych prowadzi do zmian w strukturach kostnych. Obszar stawowy jest spłaszczony, a wzdłuż krawędzi pojawiają się narośla w postaci kolców (osteofitów). Torebka stawowa ulega degeneracji, płyn stawowy gęstnieje, a błona maziowa kurczy się. Prowadzi to do znacznego pogorszenia procesu odżywiania chrząstki i przyspiesza jej degenerację.
W miarę jak choroba przechodzi do drugiego etapu, objawy zaczynają się nasilać, ból pojawia się nawet przy niewielkich obciążeniach i jest zlokalizowany wzdłuż wewnętrznej przedniej strony stawu. Odpoczynek przynosi ulgę, jednak wznowienie ruchu powoduje silny ból.
Ruchomość stawu jest znacznie zmniejszona, próby maksymalnego zgięcia nogi powodują ostry ból, a podczas ruchu słychać wyraźny, szorstki chrzęst. Zapalenie błony maziowej występuje częściej; staw powiększa się i zmienia swoją konfigurację z powodu dużego gromadzenia się płynu.
Trzeciemu stopniowi artrozy stawu kolanowego towarzyszy znaczne odkształcenie kości, w którym wydają się one być wciśnięte w siebie. Tkanki chrzęstnej praktycznie nie ma, a ograniczenie ruchomości stawów wzrasta. Prostowanie stawów staje się dość problematyczne, a ból zaczyna dokuczać pacjentowi przez całą dobę, zarówno podczas chodzenia, jak i w spoczynku. Z powodu silnej deformacji stawów nogi przyjmują kształt litery O lub X, chód staje się niestabilny, kołysze się i często pacjent nie może obejść się bez laski lub kul.
Diagnostyka i leczenie gonartrozy
Podczas rutynowego badania nie można stwierdzić, czy u pacjenta występuje artroza stawu kolanowego I stopnia. Jeśli jest 2 lub 3 stopień, po badaniu pojawia się obrzęk, obrzęk (z zapaleniem błony maziowej), słychać trzeszczący dźwięk, obserwuje się sztywność ruchów, zmianę osi kończyn i zauważalną deformację stawów.
Obecnie, oprócz radiografii, w diagnostyce artrozy szeroko stosowane są metody CT i MRI, dzięki którym możliwe jest bardziej szczegółowe badanie zaburzeń struktur kostnych i badanie zmian patologicznych w tkankach miękkich.
Leczenie choroby obejmuje kompleks zabiegów ortopedycznych i terapii lekowej. Ortopeda przepisuje terapię borowinową, ćwiczenia lecznicze, masaże i fizjoterapię.
Leczenie farmakologiczne polega na stosowaniu chondroprotektorów, czyli leków zastępujących maź stawową. W niektórych przypadkach wykonuje się dostawową iniekcję hormonów steroidowych. Pacjentom zaleca się także leczenie sanatoryjne.
W przypadku nieskuteczności leczenia młodego pacjenta z dużym ograniczeniem ruchu i dolegliwościami bólowymi można zastosować endoprotezoplastykę stawu, która przewiduje okres rehabilitacji wynoszący 3–6 miesięcy.
Co dzieje się ze stawem kolanowym przy artrozie?
Chrząstka stawowa pełni ważną rolę w ruchu człowieka i stanowi gładką, elastyczną i trwałą wyściółkę, dzięki której kości przegubowe płynnie poruszają się względem siebie, a także absorbują i rozkładają obciążenie podczas chodzenia.
Ale przy nadmiernych regularnych obciążeniach, predyspozycjach genetycznych, zaburzeniach metabolicznych w organizmie, długotrwałych skurczach i urazach mięśni chrząstka traci gładkość i zaczyna się przerzedzać. Miękkie przesuwanie się kości przegubowych zostaje zastąpione silnym tarciem i rozwija się pierwszy stopień gonartrozy, w którym chrząstka traci swoje właściwości amortyzujące.
Proces degradacji postępuje, a słaba absorpcja wstrząsów prowadzi do spłaszczenia powierzchni kości z utworzeniem osteofitów w postaci narośli kostnych. W tym przypadku choroba ma już drugi stopień i towarzyszy jej zwyrodnienie błony maziowej i torebki stawowej. Brak pompowania i ruchu zanika struktura stawu kolanowego, konsystencja płynu kolanowego staje się bardziej lepka, proces odżywiania chrząstki zostaje zakłócony, co prowadzi do jeszcze większego pogorszenia stanu pacjenta.
Rozrzedzenie chrząstki prowadzi do zmniejszenia odległości pomiędzy kośćmi stawowymi nawet o 80%. Podczas chodzenia, z powodu nieprawidłowego tarcia i braku amortyzatora, procesy niszczące w stawie gwałtownie nasilają się, co szybko prowadzi do rozwoju artrozy trzeciego stopnia z wyraźnymi objawami:
Ból podczas poruszania się, zwłaszcza podczas wchodzenia i schodzenia po schodach.
Ból zarówno podczas wysiłku, jak i w spoczynku, sztywność poranna.
Pacjent zaczyna utykać, próbując oszczędzić bolący staw.
Ciężkie przypadki choroby wymagają użycia kul lub laski.
Trzeci stopień artrozy stawu kolanowego charakteryzuje się niemal całkowitym brakiem tkanki chrzęstnej, co prowadzi do minimalnego zmniejszenia ruchomości stawu. Dlatego żadne magiczne metody, superleki czy maści nie są w stanie przywrócić zużytej tkanki chrzęstnej, a przy stopniu deformacji kości normalne funkcjonowanie stawu jest niemożliwe. W takim przypadku pomóc może tylko operacja.
Gimnastyka przy artrozie stawu kolanowego
Wszelkie metody leczenia artrozy stawu kolanowego należy stosować wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza. Gimnastyka lecznicza obejmuje powolne, wyważone ćwiczenia, które wykluczają przysiady, skręcanie stawu i skakanie. Gimnastykę najlepiej wykonywać rano, w pozycji siedzącej lub leżącej, przez 20 minut, powtarzając każde ćwiczenie 10 razy.
Głównymi celami ćwiczeń terapeutycznych jest rozluźnienie wywołujących ból skurczów mięśni, zwiększenie ukrwienia stawu, spowolnienie postępu choroby i zapobieganie dalszemu niszczeniu chrząstki. W okresie zaostrzenia choroby ćwiczenia fizyczne są zabronione.
Leżąc na plecach, możesz wykonywać ćwiczenie na rowerze, ale musisz wyprostować nogi równolegle do podłogi, wykonywać okrężne ruchy stopami, przesuwać nogi na boki, naprzemiennie przesuwając je po podłodze, obciążać stopy, licząc do 10.
Siedząc na krześle z opuszczonymi nogami, wyprostuj nogi, jednocześnie uginając stopy i utrzymując tę pozycję, licząc do 10, naprzemiennie przyciągaj rękami każde kolano do brzucha i powoli wróć do pozycji wyjściowej.
Koncentrując się na ścianie, stojąc na podłodze, na przemian machaj nogami w przód i w tył.
Kładąc wyprostowaną nogę na krześle, wykonuj ukośne ruchy o sprężystym charakterze, opierając dłonie na udzie, jakbyś próbował bardziej wyprostować nogę.
Leżąc na brzuchu, na przemian podnoś wyprostowaną nogę i przytrzymaj ją do 3 odliczeń.
Siedząc na podłodze, rozłóż nogi na boki, przesuwając je po podłodze, przy wdechu przyciągnij kolana do brzucha i przy wydechu wróć do pozycji wyjściowej.